گلند کابل چیست و چه کاربردی دارد؟

مشخصات گلند کابل به انگلیسی (Cable Gland) :

قطعه‌ای مکانیکی و بسیار کاربردی در صنعت برق و الکترونیک است که برای اتصال ایمن، محکم‌سازی و محافظت از انتهای کابل در محل ورود به تجهیزات طراحی شده است. 

تعریف گلند کابل :

گلند کابل که با نام‌های دیگری مانند بست کابل، کانکتور کابل یا رابط کابل نیز شناخته می‌شود، دستگاهی مکانیکی است که در نقطه ورود کابل به تابلو برق، جعبه تقسیم، محفظه تجهیزات، موتور یا هر وسیله الکتریکی دیگر نصب می‌گردد.  هدف اصلی آن ایجاد پوشش محافظ روی کابل در محل اتصال است تا از کابل در برابر فشارهای مکانیکی، کشش، لرزش، رطوبت، گرد و غبار، حرارت، شعله آتش، خوردگی و سایر آسیب‌های محیطی محافظت کند. همچنین باعث آب‌بندی و حفظ درجه حفاظت (IP) محفظه می‌شود و از جابه‌جایی یا پارگی کابل در درازمدت جلوگیری می‌کند.

بیان ساده :

 گلند واسطه امن بین کابل و تجهیزات است و بدون آن، محل ورود کابل آسیب‌پذیرترین نقطه سیستم الکتریکی خواهد بود.

کاربردهای اصلی گلند کابل :

گلند کابل تقریباً در تمام سیستم‌های سیم‌کشی و کابل‌کشی صنعتی و ساختمانی کاربرد دارد.

مهم‌ترین کاربردهای آن عبارتند از:

1. اتصال ایمن کابل به تابلو برق، جعبه تقسیم و تجهیزات صنعتی 
2. جلوگیری از نفوذ آب، رطوبت، گرد و غبار، روغن و حشرات به داخل محفظه 
3. مهار کشش و فشار مکانیکی وارد بر کابل (Strain Relief) تا اتصالات داخلی آسیب نبینند 
4. حفظ عایق الکتریکی و در برخی موارد ایجاد پیوستگی زمین (Earthing) برای کابل‌های آرموردار 
5. استفاده در محیط‌های خطرناک مانند مناطق مستعد انفجار

کاربرد در صنایع مختلف:

گلند در تابلوهای برق فشار ضعیف و متوسط، صنعت نفت، گاز و پتروشیمی، نیروگاه‌ها، کارخانه‌ها، جایگاه‌های سوخت، سیستم‌های روشنایی داخلی و خارجی، اتوماسیون صنعتی، مخابرات، صنایع دریایی، معادن و حتی تأسیسات ساختمانی به‌طور گسترده استفاده می‌شود. در محیط‌های مرطوب یا فضای باز، نقش ضدآب بودن آن بسیار حیاتی است.

انواع گلند کابل :

گلندها بر اساس جنس، ساختار و کاربرد به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. در ادامه بخش‌های کوچک و جداگانه‌ای برای هر دسته ارائه می‌شود.

 براساس جنس :

گلند پلاستیکی (پلی‌آمید یا نایلون): 

سبک، ارزان، مقاوم در برابر خوردگی مواد ضعیف مانند آب‌نمک و اسیدهای رقیق. مناسب محیط‌های معمولی و تابلوهای داخلی. مقاومت حرارتی محدودتری دارد معمولاً حدود −۴۰ تا +۱۰۰ درجه سانتی‌گراد. 

گلند فلزی (برنجی با روکش نیکل، استیل ضدزنگ یا آلومینیومی): 

مقاومت مکانیکی و حرارتی بالا، مناسب محیط‌های صنعتی سنگین، لرزش‌دار و خورنده. استیل ضدزنگ برای محیط‌های بسیار مرطوب یا دریایی ایده‌آل است. 

گلند پلیمری:

 ترکیبی از ویژگی‌های پلاستیک و فلز با مقاومت خوب در شرایط خاص.

بر اساس ساختار فیزیکی :

معمولی: 

برای کابل‌کشی روشنایی و کاربردهای عمومی 

فلت (تخت): 

مخصوص کابل‌های با مقطع تخت مانند صنعت جرثقیل‌سازی 

آرموردار:

 برای کابل‌های زره‌دار که نیاز به حفاظت مکانیکی بیشتر و اتصال زمین دارند 

فلکسی: 

مناسب فضاهای باز و محافظت در برابر نور خورشید و ضربه 

ضد انفجار (Ex):

طراحی ویژه برای صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و معادن با استانداردهای ضدجرقه و ضدحریق

 بر اساس درجه حفاظت :

(IP)گلندها معمولاً با درجه‌های حفاظتی مانند IP67 یا IP68 عرضه می‌شوند که قابلیت مقاومت در برابر غوطه‌وری موقت یا طولانی‌مدت در آب و گردوغبار کامل را دارند. برخی مدل‌ها حتی به IP69K می‌رسند و در برابر شست‌وشوی پرفشار مقاوم هستند.

اجزای اصلی یک گلند کابل :

یک گلند معمولی معمولاً شامل این قسمت‌ها است:

بدنه اصلی، مهره قفل‌کننده (Locknut)، واشر آب‌بند Sealing Gasket یا واشر نئوپرن، چنگال یا مخروط نگه‌دارنده کابل و درپوش. این اجزا با هم کار می‌کنند تا کابل را محکم گرفته، آب‌بندی کنند و از کشیده شدن آن جلوگیری نمایند.

نکات مهم در انتخاب و نصب :

انتخاب گلند باید بر اساس قطر کابل، نوع کابل (آرموردار یا بدون آرمور)، شرایط محیطی (رطوبت، دما، مواد شیمیایی، خطر انفجار) و درجه حفاظت مورد نیاز انجام شود. رزوه گلندها معمولاً در دو استاندارد PG (آلمانی یا متریک (M) موجود است. 

نصب صحیح گلند بسیار مهم است:

 باید به‌درستی سفت شود تا آب‌بندی کامل ایجاد گردد، اما نباید بیش از حد محکم شود که به کابل آسیب بزند. در محیط‌های خطرناک حتماً از مدل‌های دارای گواهی‌نامه ضد انفجار استفاده کنید.

خلاصه نهایی :
گلند کابل قطعه‌ای ساده اما حیاتی است که با ایجاد اتصال مکانیکی امن، آب‌بندی و حفاظت محیطی، طول عمر کابل و تجهیزات را افزایش می‌دهد و ایمنی سیستم الکتریکی را تضمین می‌کند. بدون استفاده از گلند مناسب، خطر نفوذ رطوبت، آسیب مکانیکی و حتی حوادث جدی (به‌ویژه در محیط‌های صنعتی) به‌طور چشمگیری بالا می‌رود.